Tanzania ina mfumo wa malipo kwa wawakilishi waliochaguliwa, ambapo wabunge (wanachama wa Bunge la Jamhuri) na madiwani (wanachama wa halmashauri/manispaa) hupokea mishahara na posho mbalimbali. Malipo haya yanatokana na bajeti ya Serikali na yanadhibitiwa na sheria, lakini mara nyingi yanazua mjadala mkubwa kuhusu uwiano na mishahara ya watumishi wa kawaida au wafanyakazi wa sekta binafsi.
Hapa kuna maelezo ya hivi karibuni (kulingana na taarifa za umma, majadiliano ya Bunge, na machapisho ya 2025/2026):
1. Mshahara na Posho za Mbunge
Mbunge wa kawaida (bunge la Jamhuri ya Muungano) hupokea malipo yanayojumuisha mshahara wa msingi na posho nyingi zinazotegemea vikao, safari na marupurupu mengine.
- Mshahara wa msingi: Takriban TSh 3.8 milioni hadi 4.6 milioni kwa mwezi (kulingana na taarifa tofauti; baadhi ya wabunge wanasema ni karibu 4.6M, wakati machapisho mengine yanataja 3.8M).
- Posho ya kila mwezi: Karibu TSh 8 milioni (posho ya jumla ya maisha na mengineyo).
- Jumla ya kawaida kwa mwezi: Takriban TSh 11.8 milioni hadi 12 milioni (bila posho za vikao maalum).
- Posho za vikao:
- Posho ya kikao: TSh 240,000 kwa siku.
- Posho ya kujikimu: TSh 120,000 kwa siku.
- Jumla wakati wa kikao: Karibu TSh 360,000 kwa siku.
- Wakati wa Bunge la Bajeti (miezi 3): Inaweza kufikia TSh 32 milioni kwa vipindi hivyo, wastani wa TSh 10 milioni kwa mwezi → hivyo jumla inaweza kufikia TSh 22 milioni kwa mwezi wakati wa bajeti.
- Marupurupu mengine:
- Lita 1,000 za mafuta kwa mwezi.
- Gari la Serikali au posho ya gari.
- Bima ya afya na marupurupu mengine.
- Baada ya miaka 5: Kiinua mgongo cha TSh 240 milioni (lump sum).
- Kodi na makato: Mara nyingi hayakatwi kodi, NSSF/PSSSF, au bima ya afya (tofauti na watumishi wa kawaida).
Tahadhari: Spika wa Bunge (k.m. Tulia Ackson) aliwahi kusema mshahara wa mbunge “hauna tofauti kubwa na wa mtumishi wa umma”, lakini idadi kubwa ya wananchi wanaona ni tofauti kubwa kutokana na posho na marupurupu. Malipo haya yanabadilika kidogo kila bajeti, na mara nyingi yanazua hoja za “kwa nini askari/polisi analipwa kidogo?”
2. Mshahara na Posho za Diwani
Diwani (mbunge wa halmashauri au manispaa) hana mshahara wa kawaida kama mtumishi wa umma, bali posho inayolipwa na Serikali Kuu (tangu miaka ya hivi karibuni, ili kuondoa mzigo kwa halmashauri).
- Posho ya kila mwezi: TSh 350,000 kwa diwani wa kawaida (kwa ajili ya kuhudhuria vikao na majukumu).
- Kwa Mwenyekiti wa Baraza la Madiwani (au diwani mkuu): Inaweza kuwa kidogo zaidi (zamani kulikuwa TSh 400,000 katika baadhi ya maeneo).
- Posho za vikao: Huongezwa wakati wa mikutano ya baraza, lakini si kila siku.
- Marupurupu mengine: Hakuna gari la Serikali au mafuta kama wabunge; mara nyingi hujitegemea.
- Historia: Zamani walitegemea posho kutoka mapato ya halmashauri (chini ya TSh 300,000), lakini sasa Serikali inawalipa moja kwa moja kutoka hazina ili kuwapa uhakika.
Ulinganisho: Posho ya diwani ni karibu mara 10–30 chini ya jumla ya mbunge, na ina maana diwani hana “mshahara” thabiti kama wengine.
Hitimisho na Mjadala
Malipo ya wabunge na madiwani yanatokana na wajibu wao wa kutunga sheria na kusimamia maendeleo, lakini yanazua swali: Je, yanalingana na mishahara ya wengine (k.m. walimu, madaktari, polisi au wafanyakazi wa sekta binafsi)? Wananchi wengi wanaona posho za wabunge ni kubwa sana, wakati madiwani wanalalamika posho yao haitoshi kwa gharama za maisha.
Serikali inaendelea kurekebisha bajeti kila mwaka, na malipo yanaweza kubadilika kidogo katika bajeti ya 2026/2027
Soma makala zaidi:
