Makato ya NSSF Kwenye Mshahara nchini Tanzania
National Social Security Fund (NSSF) ni mfuko wa hifadhi ya jamii unaosimamiwa na serikali wa Tanzania. Unalenga kuwahakikishia wafanyakazi manufaa ya kustaafu, ulemavu, majeraha, na faida nyingine za kijamii. Makato ya NSSF ni lazima kwa waajiri wote katika sekta binafsi (private sector), na yanakatwa moja kwa moja kwenye mshahara wa mfanyakazi kabla ya kupokea net pay.
Kiwango cha Makato ya NSSF
Kulingana na sheria ya NSSF (NSSF Act), kila mwajiri anatakiwa kuchangia asilimia 20% ya mshahara wa jumla (gross salary au wage) wa mfanyakazi kama michango ya pamoja (joint contribution).
- Sehemu ya mfanyakazi (employee’s share): Haipaswi kuzidi asilimia 10% ya mshahara wake wa kila mwezi.
- Sehemu ya mwajiri (employer’s share): Inakamilisha hadi 20%.
Mipangilio inayowezekana:
- 10% mfanyakazi + 10% mwajiri (hii ndiyo inayotumika sana).
- 5% mfanyakazi + 15% mwajiri.
- Mwajiri anaweza kuchukua mzigo wote wa 20% bila kukata chochote kwa mfanyakazi.
Mshahara unaotumika kukokotoa ni gross salary (mshahara kabla ya makato yoyote). Hakuna kiwango cha juu au cha chini kilichowekwa wazi kwa sasa (2026), hivyo inategemea moja kwa moja na kiwango cha mshahara wa mfanyakazi.
Mfano wa Kukokotoa Makato
Wacha tuseme mfanyakazi ana gross salary ya TSh 1,200,000 kwa mwezi:
- Makato ya mfanyakazi: 10% × 1,200,000 = TSh 120,000.
- Mwajiri anachangia: 10% × 1,200,000 = TSh 120,000.
- Jumla ya michango kwa NSSF: TSh 240,000 kwa mwezi.
Ikiwa mwajiri anachagua kuchukua mzigo mkubwa, mfanyakazi anaweza kukatiwa kidogo au hata chochote.
Kumbuka: Makato haya yanakatwa kabla ya kukokotoa kodi ya mapato (PAYE). Hivyo, mshahara unaotumika kukokotoa PAYE ni baada ya kutoa NSSF (na michango mingine inayotambulika kama PSSF kwa sekta ya umma).
Wakati wa Kulipa Makato
- Mwajiri analazimika kuwasilisha michango kwa NSSF ndani ya mwezi mmoja baada ya kulipa mshahara.
- Malipo yanafanywa kupitia GePG (Government Electronic Payment Gateway).
- Baada ya malipo, mwajiri anatakiwa kuwasilisha nyaraka za ushahidi (kama NSSF/CON.05) kwa ofisi ya NSSF.
Kushindwa kulipa kwa wakati kunasababisha faini na adhabu.
Manufaa Yanayopatikana kutokana na NSSF
Michango ya NSSF inakupa haki ya kupata manufaa kama:
- Pensheni ya uzeeni (retirement pension) — unapofikia umri wa kustaafu (kawaida miaka 60).
- Pensheni ya ulemavu au majeraha.
- Faida za kifo (survivor benefits) kwa wategemezi.
- Mikopo ya nyumba au biashara (kwa baadhi ya wanachama).
- Faida zingine kama matibabu au elimu.
NSSF pia inatoa riba (interest) kwenye akaunti ya mwanachama. Kwa mwaka wa fedha 2024/2025, ilitangaza riba ya 13.5%, ambayo ni moja ya viwango vya juu.
Tofauti na Mifuko Mingine
- Sekta binafsi: NSSF ndiyo inayotumika.
- Sekta ya umma au mashirika yenye hisa za serikali zaidi ya 30%: Wanachangia PSSSF (Public Service Social Security Fund).
- Makato ya NSSF yanapunguza kodi ya mapato (tax deductible), hivyo yanasaidia kupunguza PAYE.
Changamoto na Ushauri
Wengi hupata changamoto wakati mshahara unapungua baada ya makato ya NSSF, hasa pamoja na makato mengine kama NHIF, PAYE, na HESLB (kwa waliokopa elimu). Hata hivyo, ni muhimu kwa maisha ya baadaye kwani inahakikisha unapata mapato unapostaafu.
Ushauri:
- Angalia payslip yako kila mwezi ili kuhakikisha makato ni sahihi.
- Unaweza kuangalia salio lako la NSSF kupitia app au tovuti rasmi ya NSSF.
- Waajiri wanashauriwa kutoa elimu kwa wafanyakazi kuhusu manufaa ya NSSF ili kuepuka malalamiko.
Hitimisho Makato ya NSSF ni asilimia 20% ya pamoja (kwa kawaida 10% kutoka kwa mfanyakazi) na ni lazima kwa sheria. Ingawa yanapunguza mshahara wa sasa, yanakupa usalama wa kifedha wakati wa uzeeni au matatizo. Kwa taarifa za hivi karibuni, tembelea tovuti rasmi ya www.nssf.go.tz au ofisi ya karibu ya NSSF, kwani viwango vinaweza kubadilika kidogo kulingana na marekebisho ya serikali.
Kama una mshahara maalum na unataka mfano wa kukokotoa (pamoja na PAYE na makato mengine), au unauliza kuhusu sekta fulani, nijulishe ili nikupe maelezo zaidi!
