Njegere (Pisum sativum), pia inajulikana kama green peas au field peas, ni zao la jamii ya mikunde lenye thamani kubwa kiuchumi na kiafya. Ni chanzo kikubwa cha protini, nyuzinyuzi na madini. Kilimo chake kinazidi kuwa maarufu Tanzania kutokana na mahitaji makubwa ya ndani na nje, hasa sokoni la maji na mboga safi. Njegere hustawi vizuri katika maeneo baridi na yenye mvua ya kutosha.
Mikoa Inayostahimili Kilimo cha Njegere
Kulingana na tafiti na mazoezi ya wakulima, njegere hustawi vyema katika maeneo yafuatayo:
- Nyanda za juu Kusini (kama Iringa, Mbeya).
- Nyanda za juu Kaskazini (Arusha, Manyara).
- Miinuko ya Usambara na Uluguru (Tanga na Morogoro).
- Maeneo mengine yanayofaa: Kilolo, Hai, na baadhi ya sehemu za mwinuko zaidi ya mita 1,200 juu ya usawa wa bahari.
Hali bora ya hewa: Joto la 17–21°C, mvua ya kutosha au umwagiliaji, na udongo wenye rutuba usiotuamisha maji.
Mbinu za Kilimo Bora
- Maandalizi ya shamba: Limwa vizuri kabla ya mvua. Tumia mbolea ya msingi (DAP au TSP) na mbolea ya kutoa nitrojeni wakati wa ukuaji.
- Kupanda: Nafasi 60–90 cm x 5–7.5 cm. Mbegu huota baada ya siku 7–10.
- Utunzaji: Palilia mara 2–3, dhibiti wadudu na magonjwa (tumia dawa zinazofaa kama zile za mikunde).
- Aina maarufu: Tanganyika Yellow, Idaho White, Rondo, na aina za kienyeji au kisasa kama GS10.
Hesabu za Kilimo kwa Hekari Moja (Takriban)
Hesabu hizi ni makadirio kutokana na mazoezi ya kawaida Tanzania (bei zinaweza kubadilika kulingana na eneo na mwaka; tumia kama mwongozo wa 2025/2026):
Gharama za Kilimo (Kwa Hekta 1):
- Mbegu: Kilo 80–120 @ TSh 20,000–30,000/kg → TSh 2–3.5 milioni.
- Maandalizi ya shamba (kulima, kurutubisha): TSh 800,000–1.5 milioni.
- Mbolea na dawa: TSh 1–2 milioni.
- Kazi (kupanda, kupalilia, kuvuna): TSh 1.5–2.5 milioni.
- Umwagiliaji na zingine: TSh 500,000–1 milioni.
Jumla ya Gharama: Takriban TSh 6–10 milioni kwa hekta (kwa kilimo cha kawaida; kinachoweza kupungua kwa mazoea bora au kuongezeka kwa umwagiliaji).
Hesabu za Mavuno kwa Hekari Moja
- Njegere teke/mbichi (green peas): Zaidi ya 3,000 kg (tani 3) kwa hekta. Kuvuna mara 2–3 kwa wiki baada ya siku 60–90.
- Njegere kavu: Takriban 1,500 kg (tani 1.5) kwa hekta, baada ya siku 80–150.
Mavuno yanaweza kuongezeka hadi tani 4–5 kwa hekta kwa kutumia mbegu bora, mbolea sahihi na udhibiti mzuri wa wadudu.
Hesabu za Mauzo na Faida kwa Hekari Moja
Bei sokoni (makadirio 2025/2026):
- Njegere mbichi: TSh 5,000–10,000 kwa kilo (au gunia la kilo 50–100 linauzwa TSh 160,000–300,000 kulingana na mahitaji).
- Njegere kavu: Bei inategemea soko, mara nyingi chini kidogo.
Mfano wa Mauzo (Njegere Mbichi):
- Mavuno: 3,000 kg.
- Bei wastani: TSh 6,000/kg.
- Mapato jumla: 3,000 × 6,000 = TSh 18 milioni.
Faida Halisi: Mapato TSh 18 milioni – Gharama TSh 8 milioni = Faida ya TSh 10 milioni kwa hekta (takriban). Hii inaweza kuwa zaidi au chini kulingana na bei na gharama.
Soko ni kubwa: Kariakoo (Dar es Salaam), soko la Iringa, na mauzo ya nje. Njegere ina mahitaji makubwa kutoka hoteli, migahawa na wauzaji wa mboga. Bei inabadilika kwa msimu — wakati wa upungufu inaweza kupanda hadi mara mbili.
Changamoto na Ushauri
Changamoto kuu: Wadudu, magonjwa, bei isiyotabirika, na kuoza kwa bidhaa mbichi. Ushauri: Tumia kilimo bora, tafuta masoko mapema, na fikiria umwagiliaji ili kupata mavuno mengi.
Kilimo cha njegere ni fursa kubwa kwa wakulima wadogo na wakubwa Tanzania. Kwa mbinu sahihi, unaweza kupata faida nzuri na kuchangia usalama wa chakula. Anza na shamba dogo na upanue polepole!
Kwa maelezo zaidi, wasiliana na maofisa kilimo wa wilaya yako au vituo vya utafiti kama TARI. Karibu kulima njegere — zao la faida!
Makala nyingine
👉 Makosa 5 Yanayofanya Biashara Ndogo Ishindwe Tanzania (Na Jinsi ya Kuepuka)
