Dalili za Kisukari za Awali Unazopaswa Kuzijua Kabla Ugonjwa Haujawa Mkubwa
Kisukari ni miongoni mwa magonjwa sugu yanayoendelea kuongezeka duniani, ikiwemo Tanzania. Changamoto kubwa ni kwamba watu wengi hugundua kuwa wana kisukari baada ya ugonjwa kuwa umeendelea na tayari umeanza kuathiri viungo muhimu vya mwili kama figo, macho, mishipa ya fahamu na moyo.
Habari njema ni kwamba mwili mara nyingi huonyesha dalili za awali kabla hali haijawa mbaya. Kuzitambua mapema kunaweza kukusaidia kupata uchunguzi na matibabu kwa wakati, hivyo kupunguza hatari ya madhara makubwa.
Katika makala hii utajifunza dalili muhimu za awali za kisukari, kwa nini hutokea, nani yuko kwenye hatari zaidi na wakati unaofaa kwenda hospitali.
Kisukari ni Nini?
Kisukari (Diabetes) ni ugonjwa unaotokea pale kiwango cha sukari (glucose) kwenye damu kinapokuwa juu kuliko kawaida. Hii hutokea kwa sababu mwili hauzalishi insulini ya kutosha au hauitumii vizuri.
Insulini ni homoni inayosaidia sukari kuingia ndani ya seli ili itumike kama chanzo cha nishati. Bila insulini kufanya kazi vizuri, sukari hubaki kwenye damu badala ya kutumika na mwili.
Dalili za Awali za Kisukari
1. Kukojoa Mara kwa Mara
Moja ya dalili za kwanza ni kwenda haja ndogo mara nyingi, hasa usiku.
Hii hutokea kwa sababu figo hujaribu kuondoa sukari iliyozidi kupitia mkojo, jambo linaloongeza kiasi cha mkojo kinachotolewa.
2. Kuhisi Kiu Isiyoisha
Baada ya kukojoa mara nyingi, mwili hupoteza maji mengi.
Hivyo unaweza kujikuta unakunywa maji mara kwa mara lakini bado ukahisi kiu kali muda mfupi baadaye.
3. Njaa Kali Isiyo ya Kawaida
Ingawa sukari ipo nyingi kwenye damu, seli hushindwa kuitumia.
Matokeo yake mwili hukosa nishati na mtu huhisi njaa mara kwa mara hata baada ya kula.
4. Kupungua Uzito Bila Sababu
Ikiwa unapungua uzito bila kufanya mazoezi makali au kubadilisha lishe, inaweza kuwa ishara ya kisukari.
Mwili huanza kutumia mafuta na misuli kama chanzo cha nishati kwa sababu hauwezi kutumia sukari vizuri.
5. Uchovu wa Mara kwa Mara
Unajisikia mchovu hata baada ya kupumzika?
Hii ni kwa sababu seli hazipati nishati ya kutosha kutoka kwenye sukari iliyopo kwenye damu.
6. Kuona Kwa Ukungu
Sukari nyingi kwenye damu huathiri kiwango cha maji kwenye lenzi za macho.
Hali hii inaweza kufanya kuona kwa ukungu au kushindwa kuona vizuri kwa muda.
7. Vidonda Kuchelewa Kupona
Ikiwa jeraha dogo linachukua muda mrefu kupona, inaweza kuwa ishara ya kisukari.
Sukari nyingi huharibu mishipa ya damu na kupunguza uwezo wa mwili kujirekebisha.
8. Maambukizi ya Mara kwa Mara
Watu wenye kisukari wanaweza kupata mara kwa mara:
- Maambukizi ya ngozi
- Maambukizi ya njia ya mkojo
- Fangasi sehemu za siri
- Maambukizi ya fizi
Hii hutokana na kinga ya mwili kushuka na bakteria kustawi kwenye mazingira yenye sukari nyingi.
9. Kuwashwa au Ganzi Mikononi na Miguuni
Sukari nyingi huweza kuanza kuharibu mishipa ya fahamu.
Dalili zake ni pamoja na:
- Kuwashwa
- Kuhisi sindano
- Ganzi
- Maumivu ya miguu au mikono
10. Ngozi Kukauka na Kuwasha
Kupungua kwa maji mwilini na mzunguko hafifu wa damu kunaweza kusababisha ngozi kuwa kavu, kuwasha au kupasuka kirahisi.
11. Kuchoka Baada ya Kula
Baadhi ya watu huhisi usingizi mkubwa au uchovu baada ya kula, hasa vyakula vyenye wanga mwingi.
Hii inaweza kuwa ishara kuwa mwili unapata shida kudhibiti kiwango cha sukari.
Nani Yuko Kwenye Hatari Kubwa ya Kupata Kisukari?
Unaweza kuwa kwenye hatari kubwa ikiwa:
- Una uzito uliopitiliza.
- Hufanyi mazoezi.
- Familia yako ina historia ya kisukari.
- Una shinikizo la damu.
- Una kiwango kikubwa cha mafuta mwilini (cholesterol).
- Una umri wa zaidi ya miaka 45.
- Unakula vyakula vyenye sukari nyingi mara kwa mara.
- Unavuta sigara au unatumia pombe kupita kiasi.
Wakati Gani Unapaswa Kufanya Kipimo?
Usisubiri mpaka dalili ziwe nyingi.
Nenda hospitali ikiwa una dalili mbili au zaidi kati ya hizi:
- Kiu isiyoisha
- Kukojoa mara nyingi
- Kupungua uzito bila sababu
- Uchovu usioeleweka
- Kuona kwa ukungu
- Vidonda kuchelewa kupona
Vipimo vya damu vinaweza kugundua kisukari mapema kabla hakijaleta madhara makubwa.
Jinsi ya Kupunguza Hatari ya Kisukari
Unaweza kupunguza uwezekano wa kupata kisukari kwa:
- Kula mboga na matunda kwa wingi.
- Kupunguza matumizi ya sukari na vinywaji vyenye sukari nyingi.
- Kufanya mazoezi angalau dakika 30 kila siku.
- Kudhibiti uzito wa mwili.
- Kulala kwa muda wa kutosha.
- Kuepuka uvutaji wa sigara.
- Kupunguza matumizi ya pombe.
- Kufanya vipimo vya afya mara kwa mara.
Je, Dalili Zote Zinamaanisha Una Kisukari?
Sio lazima.
Baadhi ya dalili hizi zinaweza kusababishwa na magonjwa mengine au hali tofauti za kiafya.
Ndiyo maana njia sahihi ya kuthibitisha ni kufanya vipimo hospitalini na kupata ushauri kutoka kwa mtaalamu wa afya.
Hitimisho
Dalili za awali za kisukari mara nyingi huanza taratibu na zinaweza kupuuzwa kwa muda mrefu. Kukojoa mara kwa mara, kiu isiyoisha, njaa kali, uchovu, kupungua uzito bila sababu, kuona kwa ukungu na vidonda kuchelewa kupona ni miongoni mwa ishara muhimu zinazopaswa kuchukuliwa kwa uzito.
Utambuzi wa mapema pamoja na kubadili mtindo wa maisha unaweza kusaidia kudhibiti kisukari na kupunguza hatari ya kupata madhara makubwa. Ukiona dalili hizi zinaendelea, fanya uchunguzi wa afya mapema ili kupata matibabu yanayofaa.
