Dar es Salaam, jiji kubwa zaidi Tanzania na kitovu cha biashara na utalii, linajivunia uzuri wake wa pwani, maisha ya usiku na fursa nyingi za kiuchumi. Hata hivyo, nyuma ya mwanga wa majengo marefu na trafiki yenye shughuli, kuna ukweli mgumu unaoathiri jamii: uwepo wa biashara ya ngono au “malaya”. Hii si hadithi ya kuwavutia watalii pekee, bali ni suala la kina la kijamii, kiuchumi na kiafya linalohitaji mbinu za kitaalamu na huruma. Makala hii inachunguza hali halisi ya malaya Dar es Salaam, sababu zinazochochea, athari zake na njia za kushughulikia.
Historia na Mandhari ya Kisasa
Biashara ya ngono nchini Tanzania ni kinyume cha sheria, lakini imekuwa ikifanyika kwa miaka mingi. Katika Dar es Salaam, maeneo kama Uwanja wa Fisi (Manzese), Buguruni, Sinza, Masaki na Kariakoo yamekuwa na sifa ya kuwahifadhi wafanyabiashara wa ngono. Kulingana na ripoti za zamani za UNAIDS, idadi ya wafanyabiashara wa ngono nchini inakadiriwa kufikia zaidi ya 155,000, na sehemu kubwa yao iko katika jiji hili. Wengi ni wanawake na wasichana kutoka maeneo ya vijijini wanaotafuta maisha bora.
Leo, mifumo imebadilika. Baadhi hufanya kazi mchana kama mama au wafanyakazi wa kawaida na kuwa “malaya” usiku. Wengine hutumia mitandao ya kijamii na programu za simu kuwapata wateja. Bei hutofautiana: kutoka Sh 3,000 hadi Sh 15,000 kwa mteja mmoja, baada ya kutoa gharama za chumba. Hali hii inaonyesha jinsi umaskini, ukosefu wa ajira na shinikizo la maisha yanavyowasukuma vijana na akina mama.
Sababu Zinazochochea
- Umaskini na Ukosefu wa Fursa: Vijana wengi, hasa wasichana, wanaacha shule au hawapati kazi baada ya elimu. Wengine wanasaidia familia zao kwa mapato haya.
- Uhamiaji wa Mijini: Dar es Salaam inavutia watu kutoka mikoa yote. Bila msaada wa kutosha, wengine hujiingiza katika biashara hii.
- Athari za COVID-19 na Uchumi: Ripoti zinaonyesha kuwa janga la korona liliwafanya wengi waongeze shughuli au kushuka kiwango cha mapato, na hivyo kuongeza hatari.
- Vijana wa Shule na Vyuo: Kuna visa vya wanafunzi wanaotumia ngono kugharimia masomo au maisha.
Hata hivyo, si wote wanaofanya kwa hiari. Kuna visa vya ulaghai, unyanyasaji na biashara ya binadamu (trafficking), hasa kutoka nchi jirani kama Burundi na Rwanda.
Athari za Kijamii na Kiafya
Athari kubwa ni kuenea kwa magonjwa ya zinaa, hasa VVU/Ukimwi. Katika Dar es Salaam, asilimia ya maambukizi miongoni mwa wafanyabiashara wa ngono ni ya juu sana ikilinganishwa na wastani wa taifa. Ripoti zinaonyesha kuwa karibu asilimia 28-31 ya wafanyabiashara wa ngono wana VVU. Hii inaathiri familia, jamii na uchumi kwa ujumla.
Kwa upande wa kijamii, kuna unyanyapaa mkubwa. Wanawake hawa mara nyingi hukabiliwa na unyanyasaji wa polisi, unyanyasaji wa kimwili na kiakili. Watoto wanaozaliwa katika mazingira haya hupata changamoto za elimu na malezi. Pia, inachangia kuongezeka kwa uhalifu na kushuka kwa maadili ya jamii.
Fahamu kuhusu: Apps za kununua malaya
Jitihada za Serikali na Jamii
Serikali imefanya operesheni mbalimbali za kukamata na kuwafikisha mahakamani. Mamlaka za mitaa na polisi huendesha kampeni za “kusafisha” maeneo fulani. Hata hivyo, wakosoaji wanasema kuwa hii inawahamasisha zaidi badala ya kuwapa suluhisho la kudumu.
Jitihada bora zinajumuisha:
- Elimu na Uhamasishaji: Kampeni za kinga dhidi ya magonjwa na uwezeshaji wa kiuchumi.
- Msaada wa Kiuchumi: Mikopo midogo, mafunzo ya ujasiriamali na programu za uwezeshaji kwa wanawake.
- Huduma za Afya: Upatikanaji wa dawa za VVU na ushauri bila unyanyapaa.
- Sheria na Ulinzi: Kulinda haki za walioathirika na kupambana na biashara ya binadamu.
Hitimisho: Kuelekea Mustakabali Bora
Malaya Dar es Salaam si tatizo la kimaadili tu, bali ni kioo cha changamoto za kiuchumi na kijamii zinazokabili jiji letu. Ili kushinda, tunahitaji mbinu kamili: si kukamata tu, bali kutoa fursa halisi za maisha. Kila mwananchi, serikali na NGOs ina wajibu wa kushirikiana ili kuwainua wanaoathirika na kujenga jamii yenye maadili na fursa sawa.
Dar es Salaam ina uwezo mkubwa wa kuwa jiji la fanaka kwa wote. Ni wakati wa kuwekeza katika elimu, ajira na afya ili kila mwanamke na msichana apate mustakabali bila kujiingiza katika hatari.
Fahamu zaidi kuhusu:
