Kutokwa na majipu mara kwa mara, kinachoitwa recurrent furunculosis kwa Kiingereza, ni hali ambapo mtu hupata majipu (boils au furuncles) yanayorudi-rudi katika sehemu moja au sehemu mbalimbali za mwili. Jipu moja ni uvimbe wenye uchungu unaojazwa na usaha (pus) kutokana na maambukizi ya kina ya follicle ya nywele. Wakati majipu mengi yanapoungana, yanaitwa carbuncle. Hali hii inaweza kuwa chungu, kusababisha makovu na kuathiri maisha ya kila siku. Mara nyingi husababishwa na bakteria Staphylococcus aureus, lakini inaweza kuashiria tatizo la msingi kama kisukari au kinga dhaifu.
Sababu za Kutokwa na Majipu Mara Kwa Mara
Sababu kuu ni maambukizi yanayorudiwa na bakteria Staphylococcus aureus (staph), ambayo huishi kwenye ngozi na pua ya watu wengi (nasal carriage). Bakteria hii huingia ndani ya ngozi kupitia:
- Majeraha madogo, nywele zilizojirudisha ndani (ingrown hairs) au kuziba kwa tezi za jasho.
- Usafi mbaya, kunyoa na wembe butu au kushiriki vitu binafsi (taulo, nguo, wembe).
- Msuguano wa ngozi, jasho kupita kiasi na joto (hasa katika maeneo ya tropiki kama Tanzania).
Mambo yanayoongeza hatari na kufanya majipu yarudi-rudi:
- Kisukari (diabetes) – hupunguza uwezo wa mwili kupambana na maambukizi.
- Kinga dhaifu (VVU, saratani, dawa za kinga au magonjwa sugu).
- Kunenepa kupita kiasi (obesity), sigara na lishe mbaya.
- MRSA (methicillin-resistant Staphylococcus aureus) – aina ya staph inayostahimili antibiotics nyingi.
- Hali kama Hidradenitis Suppurativa (HS) – ugonjwa sugu wa uchochezi (si maambukizi tu) unaosababisha majipu yanayorudi kwenye kwapa, kinena, matako na sehemu za mikunjo.
Watu wengine hubeba bakteria kwenye pua au ngozi bila dalili, hivyo maambukizi yanarudi mara kwa mara.
Dalili za Majipu Yanayorudi-rudi
- Uvimbe mwekundu, wenye joto, uchungu na usaha (kichwa cheupe au manjano).
- Maumivu yanapozidi wakati wa kugusa au kusonga.
- Homa, baridi au uvimbe wa tezi za lymph.
- Makovu, vichuguu chini ya ngozi (sinus tracts) na kutokwa na usaha unaorudi-rudi – hasa katika HS.
- Majipu yanaweza kutokea kwenye uso, shingo, kwapa, matako, mapaja au sehemu yoyote yenye nywele.
Ikiwa majipu yanarudi zaidi ya mara 3-4 kwa mwaka, ni muhimu kuchunguzwa.
Utambuzi
Daktari hutambua kwa kuangalia ngozi. Anaweza:
- Kuchukua sampuli ya usaha (culture) ili kugundua bakteria na antibiotics zinazofaa.
- Kufanya vipimo vya damu (kwa kisukari, kinga ya mwili au magonjwa mengine).
- Kutofautisha na HS au magonjwa mengine ya ngozi.
Matibabu ya Majipu Yanayorudi-rudi
Matibabu ya nyumbani (kwa majipu madogo):
- Compress ya joto: Weka kitambaa safi chenye maji ya joto (sio moto) kwa dakika 10-15, mara 3-4 kwa siku ili kusaidia jipu kuiva na kupasuka yenyewe.
- Osha eneo kwa sabuni ya antibacterial.
- Usifinye, kutoboa au kutoa usaha mwenyewe – inaeneza maambukizi.
- Vaa nguo pana na safi.
Matibabu ya kitaalamu:
- Antibiotics: Kama flucloxacillin, erythromycin au dawa maalum kwa MRSA. Wakati mwingine hupewa kwa muda mrefu.
- Upasuaji: Kukata na kuondoa usaha (incision and drainage) kwa majipu makubwa.
- Decolonization: Dawa ya kuua bakteria kwenye pua (mupirocin) na kuoga na sabuni maalum (chlorhexidine) ili kuondoa bakteria mwilini.
- Kwa HS: Dawa za kuzuia uchochezi, antibiotics ndefu, au upasuaji.
Usitumie dawa za kienyeji au antibiotics bila ushauri wa daktari, kwani zinaweza kuzidisha tatizo.
Kinga dhidi ya Majipu Yanayorudi-rudi
- Usafi wa hali ya juu: Osha mwili kila siku, hasa sehemu zenye jasho. Badilisha taulo na nguo mara kwa mara.
- Epuka kushiriki vitu binafsi (taulo, wembe, deodorant).
- Kunyoa vizuri: Tumia wembe mkali, safi au trimmer; nyoa kulingana na mwelekeo wa nywele.
- Tumia antiperspirant ili kupunguza jasho.
- Kudumisha uzani mzuri, kuepuka sigara, kula lishe bora na kufanya mazoezi.
- Kwa wanaobeba staph: Fuata maelekezo ya decolonization kutoka kwa daktari.
Wakati wa Kwenda Hospitali Mara Moja
- Majipu yanarudi mara kwa mara au yanazidi kuwa makubwa.
- Kuna homa, uvimbe mkubwa au maambukizi yanaenea (mstari mwekundu).
- Una kisukari, kinga dhaifu au dalili za HS.
- Jipu liko usoni, shingoni au mgongoni.
Kutokwa na majipu mara kwa mara kunaweza kuwa ishara ya tatizo la kiafya linalohitaji matibabu ya haraka. Usijitie dawa peke yako; tembelea daktari au dermatologist ili kupata msaada sahihi. Kwa matibabu na kinga sahihi, unaweza kupunguza au kuondoa tatizo hili kabisa.
Soma makala hii Jipu la kwapa
